|
|
 |
 |
|
|
१२ शान्तिपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
12.308. अध्यायः 308
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति क्षराक्षरलक्षणप्रतिपादकजनकवसिष्ठसंवादानुवादः॥ 1॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text
युधिष्ठिर उवाच। 12-308-0x(6488)(77869)
किं तदक्षरमित्युक्तं यस्मान्नावर्तते पुनः।
किंच तत्क्षरमित्युक्तं यस्मादावर्तते पुनः॥ 12-308-1(77870)
अक्षरधरयोर्व्यक्तिं पृच्छाम्यरिनिषूदन।
उपलब्धुं महाबाहो तत्त्वेन कुरुनन्दन॥ 12-308-2(77871)
त्वं हि ज्ञाननिधिर्विप्रैरुच्यसे वेदपारगैः।
ऋषिभिश्च महाभागैर्यतिभिश्च महात्मभिः॥ 12-308-3(77872)
शेषमत्यं दिनानां ते दक्षिणायनभास्करे।
आवृत्ते भगवत्यर्के गन्तासि परमां गतिम्॥ 12-308-4(77873)
त्वयि प्रतिगते श्रेयः कुतः श्रोष्यामहे वयम्।
कुरुवंशप्रदीपस्त्वं ज्ञानदीपेन दीप्यसे॥ 12-308-5(77874)
तदेतच्छ्रोतुमिच्छामि त्वत्तः कुरुकुलोद्वह।
न तृष्यामीह राजेन्द्र शृण्वन्नमृतमीदृशम्॥ 12-308-6(77875)
भीष्म उवाच। 12-308-7x(6489)
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम्।
वसिष्ठस्य च संवादं करालजनकस्य च॥ 12-308-7(77876)
वसिष्ठं श्रेष्ठमासीनमृषीणां भास्करद्युतिम्।
पप्रच्छ जनको राजा ज्ञानं नैःश्रेयसं परम्॥ 12-308-8(77877)
परमध्यात्मकुशलमध्यात्मगतिनिश्चयम्।
मैत्रावरुणिमासीनमभिवाद्य कृताञ्जलिः॥ 12-308-9(77878)
स्वक्षरं प्रश्रितं वाक्यं मधुरं चाप्यनुल्वणम्।
पप्रच्छर्षिवरं राजा करालजनकः पुरा॥ 12-308-10(77879)
भगवञ्श्रोतुमिच्छामि परं ब्रह्म सनातनम्।
यस्मान्न पुनरावृत्तिमाप्नुवन्ति मनीषिणः॥ 12-308-11(77880)
यच्च तत्क्षरमित्युक्तं यत्रेदं क्षरते जगत्।
यच्चाक्षरमिति प्रोक्तं शिवं क्षेम्यमनामयम्॥ 12-308-12(77881)
वसिष्ठ उवाच। 12-308-13x(6490)
श्रूयतां पृथिवीपाल क्षरतीदं यथा जगत्।
यन्न क्षरति पूर्वेण यावत्कालेन चाप्यथ॥ 12-308-13(77882)
युगं द्वादशसाहस्रं कल्पं विद्धि चतुर्युगम्।
दशकल्पशतावृत्तमहस्तद्ब्राह्ममुच्यते॥ 12-308-14(77883)
रात्रिश्चैतावती राजन्यस्यान्ते प्रतिबुध्यते।
सृजत्यनन्तकर्माणं महान्तं भूतमग्रजम्॥ 12-308-15(77884)
मूर्तिमन्तममूर्तात्मा विश्वं शंभुः स्वयंभुवम्।
अणिमा लघिमा प्राप्तिरीशानं ज्योतिरव्ययम्॥ 12-308-16(77885)
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोक्षिशिरोमुखम्।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति॥ 12-308-17(77886)
हिरण्यगर्भो भगवानेष बुद्धिरिति स्मृतः।
महानिति च योगेषु विरिञ्चिरिति चाप्यजः॥ 12-308-18(77887)
साङ्ख्ये च पठ्यते शास्त्रे नामभिर्बहुधात्मकः।
विचित्ररूपो विश्वात्मा एकाक्षर इति स्मृतः॥ 12-308-19(77888)
वृतं नैकात्मकं येन कृतं त्रैलोक्यमात्मना।
तथैव बहुरूपत्वाद्विश्वरूप इति स्मृतः॥ 12-308-20(77889)
एष वै विक्रियापन्नः सृजत्यात्मानमात्मना।
अहंकारं महातेजाः प्रजापतिरंकृतम्॥ 12-308-21(77890)
अव्यक्ताद्व्यक्तमापन्नं विद्यासर्गं वदन्ति तम्।
महान्तं चाप्यहंकारमविद्यासर्गमेव च॥ 12-308-22(77891)
अपरश्च परश्चैव समुत्पन्नौ तथैकतः।
विद्याविद्येति विख्याते श्रुतिशास्त्रार्थचिन्तकैः॥ 12-308-23(77892)
भूतसर्गमहंकारात्तृतीयं विद्धि पार्थिव।
अहंकारेषु सर्वेषु चतुर्थं विद्धि वैकृतम्॥ 12-308-24(77893)
वायुर्ज्योतिरथाकाशमापोऽथ पृथिवी तथा।
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धस्तथैव च॥ 12-308-25(77894)
एवं युगपदुत्पन्नं दशवर्गमसंशयम्।
पञ्चमं विद्धि राजेन्द्र भौतिकं सर्गमर्थवत्॥ 12-308-26(77895)
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा घ्राणमेव च पञ्चमम्।
वाक्च हस्तौ च पादौ च पायुर्मेढ्रं तथैव च॥ 12-308-27(77896)
बुद्धीन्द्रियाणि चैतानि तथा कर्मेन्द्रियाणि च।
संभूतानीह युगपन्मनसा सह पार्थिव॥ 12-308-28(77897)
एषा तत्त्वचतुर्विशत्सर्वाकृतिषु वर्तते।
यां ज्ञात्वा नाभिशोचन्ति ब्राह्मणास्तत्त्वदर्शिनः॥ 12-308-29(77898)
एतद्देहं समाख्यानं त्रैलोक्ये सर्वदेहिषु।
वेदितव्यं नरश्रेष्ठ सदेवनरदानवे॥ 12-308-30(77899)
सयक्षभूतगन्धर्वे सकिन्नरमहोरगे।
सचारणपिशाचे वै सदेवर्षिनिशाचरे॥ 12-308-31(77900)
सदंशकीटमशक्रे सपूतिकृमिमूषिके।
शुनि श्वपाके चैणेये सचाण्डाले सपुल्कसे॥ 12-308-32(77901)
हस्त्यश्वखरशार्दूले सवृके गवि चैव ह।
यच्च मूर्तिमयं किचित्सर्वत्रैतन्निदर्शनम्॥ 12-308-33(77902)
जले भुवि तथाऽऽकाशे नान्यत्रेति विनिश्चयः।
स्थानं देहवतामस्ति इत्येवमनुशुश्रुम॥ 12-308-34(77903)
कृत्स्नमेतावतस्तात क्षरते व्यक्तसंज्ञितम्।
अहन्यहनि भूतात्मा ततः क्षर इति स्मृतः॥ 12-308-35(77904)
एतद्धि क्षरमित्युक्तं क्षरतीदं यथा जगत्।
जगन्मोहात्मकं प्राहुरव्यक्तं व्यक्तसंज्ञकम्॥ 12-308-36(77905)
महांश्चैवाग्रजो नित्यमेतत्क्षरनिदर्शनम्।
कथितं ते महाराजन्यस्मान्नावर्तते पुनः॥ 12-308-37(77906)
पञ्चर्विशतिमो विष्णुर्निस्तत्त्वस्तत्त्वसंज्ञितः।
तत्त्वसंश्रयणादेतत्तत्वमाहुर्मनीषिणः॥ 12-308-38(77907)
यन्मर्त्यमसृजद्व्यक्तं तत्तन्मूर्त्यधितिष्ठति।
चतुर्विशतिमोऽव्यक्तो ह्यमूर्तः पञ्चविंशकः॥ 12-308-39(77908)
स एव हृदि सर्वासु मूर्तिष्वात्मावतिष्ठते।
चेतयंश्चेतनान्नित्यं सर्वमूर्तिरमूर्तिमान्॥ 12-308-40(77909)
सर्वप्रत्ययधर्मिण्यां स सर्गः प्रत्ययात्मकः।
गोचरे वर्तते नित्यं निर्गुणो गुणसंज्ञिते॥ 12-308-41(77910)
एवमेष महानात्मा सर्गप्रलयकोविदः।
विकुर्वाणः प्रकृतिमानभिमन्यत्यबुद्धिमान्॥ 12-308-42(77911)
तमः सत्वरजोयुक्तस्तासु तास्विह योनिषु।
लीयते प्रतिबुद्धत्वादबुद्धजनसेवनात्॥ 12-308-43(77912)
सहवासनिवासात्मा नान्योऽहमिति मन्यते।
योऽहं सोहमिति ह्युक्त्वा गुणानेवानुवर्तते॥ 12-308-44(77913)
तमसा तामसान्भावान्विविधान्प्रतिपद्यते।
रजसा राजसांश्चैव सात्विकान्सत्वसंश्रयात्॥ 12-308-45(77914)
शुक्ललोहितकृष्णानि रूपाण्येतानि त्रीणि तु।
सर्वाण्येतानि रूपाणि यानीह प्राकृतानि वै॥ 12-308-46(77915)
तामसा निरयं यान्ति राजसा मानुपानथ।
सात्विका देवलोकाय गच्छन्ति सुखभागिनः॥ 12-308-47(77916)
निष्कैवल्येन पापेन तिर्यग्योनिमवाप्नुयात्।
पुण्यपापेन मानुष्यं पुण्येनैकेन देवताः॥ 12-308-48(77917)
एवमव्यक्तविषयं क्षरमाहुर्मनीषिणः।
पञ्चविंशतिमो योऽयं ज्ञानादेव प्रवर्तते॥ ॥ 12-308-49(77918)
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि अष्टाधिकत्रिशततमोऽध्यायः॥ 308॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes
12-308-5 ज्ञानद्रव्येण दीप्यस इति ड. ध. पाठः॥ 12-308-7 करालनामाजनकः करालजनकस्तस्य। एतत्ते वर्तयिष्यामीति ट. ड. थ. पाठः॥ 12-308-9 कुशलं ऊहापोहसमर्थम्। गतिरनुभवस्तेन निश्चयोऽस्यास्तीति तथा। मैत्रावरुणिं वसिष्ठम्॥ 12-308-22 महतश्चाप्यहंकारमिति ड. ध. पाठः॥ 12-308-23 अबिधिश्च विधिश्चैवेति झ. पाठः। श्रुतिश्चाध्यात्मचिन्तकैरिति ड. थ.ध. पाठ॥ 12-308-37 एतत्क्षेत्रनिदर्शनमिति ट. ड. ध. पाठः॥ 12-308-39 यां तु मूर्ति सृजत्येषा तां मूर्तिमधितिष्ठतीति ट. पाठः॥ 12-308-41 सर्गप्रलयधर्मिण्या ससर्गप्रलयात्मक इति झ. पाठः॥ 12-308-42 सर्गप्रत्ययकोविद इति ट. ध. पाठः। अक्षरः क्षरमात्मानमभिमज्जत्यबुद्धिमानिति थ. पाठः॥ 12-308-44 सहवासविनाशित्वान्नान्योऽहमिति झ. पाठः॥ 12-308-46 जातानि प्राकृतानि वै इति ड. थ. पाठः। जानीहि प्राकृतानि वै इति ध. पाठः॥


|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|